Το απόθεμα ασφαλείας (safety stock) είναι η επιπλέον ποσότητα που κρατάτε για να καλύψετε απρόβλεπτη ζήτηση ή καθυστέρηση του προμηθευτή. Το σημείο αναπαραγγελίας (reorder point) είναι το επίπεδο αποθέματος στο οποίο στέλνετε νέα παραγγελία και ισούται με τη μέση ζήτηση κατά τον χρόνο παράδοσης συν το απόθεμα ασφαλείας. Για τον υπολογισμό του αποθέματος ασφαλείας ο πιο διαδεδομένος τύπος είναι Z × σ × √LT, όπου για επίπεδο εξυπηρέτησης 95% το Z είναι περίπου 1,65.
Τι είναι safety stock & reorder point
Κάθε αποθήκη ισορροπεί ανάμεσα σε δύο κινδύνους: να τελειώσει ένα είδος πριν έρθει η επόμενη παραλαβή ή να γεμίσει με ποσότητες που δεν θα φύγουν σύντομα. Το απόθεμα ασφαλείας και το σημείο αναπαραγγελίας είναι οι δύο αριθμοί που κρατούν αυτή την ισορροπία.
Το απόθεμα ασφαλείας (safety stock) είναι ποσότητα που κρατάτε πάνω από τη συνηθισμένη ζήτηση, ως προστασία από τις αποκλίσεις στη ζήτηση και στον χρόνο παράδοσης. Κανονικά δεν καταναλώνεται: είναι εκεί για τις κακές μέρες.
Το σημείο αναπαραγγελίας (reorder point) είναι το επίπεδο αποθέματος στο οποίο, μόλις το φτάσετε, στέλνετε νέα παραγγελία. Αντιστοιχεί στη ζήτηση που περιμένετε όσο διαρκεί ο χρόνος παράδοσης, μαζί με το απόθεμα ασφαλείας.
Στην πράξη, το απόθεμα ενός είδους κατεβαίνει σταδιακά με τις πωλήσεις ή με την κατανάλωση στην παραγωγή. Όταν πέσει στο σημείο αναπαραγγελίας, φεύγει η παραγγελία. Μέχρι να φτάσει το εμπόρευμα, η αποθήκη καλύπτει τη ζήτηση από ό,τι έχει μείνει. Αν όλα πάνε όπως αναμένεται, η νέα παραλαβή έρχεται όταν το απόθεμα έχει πέσει περίπου στο επίπεδο του αποθέματος ασφαλείας.
Γιατί χρειάζονται (ζήτηση & lead time)
Αν η ζήτηση ήταν σταθερή και ο προμηθευτής παρέδιδε πάντα στην ώρα του, δεν θα χρειαζόταν απόθεμα ασφαλείας. Θα παραγγέλνατε τη στιγμή που το υπόλοιπο φτάνει ακριβώς για τις ημέρες της παράδοσης και η νέα παρτίδα θα ερχόταν μόλις αδειάσει το ράφι. Στην πραγματικότητα κινούνται τρία μεγέθη:
Οι πωλήσεις ή η κατανάλωση αλλάζουν από ημέρα σε ημέρα, με εποχικότητα, προσφορές και μεγάλες παραγγελίες πελατών.
Ο χρόνος από την παραγγελία μέχρι την παραλαβή (lead time) εξαρτάται από τον προμηθευτή, τη μεταφορά και τον εκτελωνισμό.
Το ποσοστό των κύκλων αναπλήρωσης στους οποίους θέλετε να καλύπτεται η ζήτηση χωρίς έλλειψη.
Όσο μεγαλύτερη η αβεβαιότητα της ζήτησης και όσο μακρύτερος ο χρόνος παράδοσης, τόσο μεγαλύτερο απόθεμα ασφαλείας χρειάζεται για το ίδιο επίπεδο εξυπηρέτησης. Ένα είδος από εγχώριο προμηθευτή με παράδοση δύο ημερών θέλει άλλη αντιμετώπιση από μια πρώτη ύλη που έρχεται με πλοίο σε έξι εβδομάδες.
Το επίπεδο εξυπηρέτησης είναι επιχειρηματική απόφαση. Το 100% δεν πετυχαίνεται με λογικό κόστος, γιατί ο συντελεστής Z, άρα και το απόθεμα ασφαλείας, ανεβαίνει όλο και πιο απότομα όσο πλησιάζετε την πλήρη κάλυψη. Γι' αυτό πολλές επιχειρήσεις ορίζουν υψηλό επίπεδο για τα κρίσιμα είδη και χαμηλότερο για τα υπόλοιπα.
Τύπος safety stock (παράδειγμα)
Ο υπολογισμός safety stock γίνεται συνήθως με τον τύπο που ακολουθεί. Ο τύπος υποθέτει ότι η ημερήσια ζήτηση ακολουθεί κανονική κατανομή και ότι ο χρόνος παράδοσης είναι σταθερός:
- Z: προκύπτει από το επίπεδο εξυπηρέτησης που επιλέγετε. Για 95% είναι περίπου 1,65.
- σ: δείχνει πόσο απλώνεται η ζήτηση γύρω από τον μέσο όρο. Υπολογίζεται από το ιστορικό πωλήσεων ή κατανάλωσης, στην ίδια μονάδα χρόνου με τον χρόνο παράδοσης.
- √LT: οι διακυμάνσεις διαδοχικών ημερών αλληλοεξουδετερώνονται εν μέρει, οπότε η αβεβαιότητα δεν μεγαλώνει ανάλογα με τις ημέρες αλλά με τη ρίζα τους.
Παράδειγμα. Ένα είδος πουλά κατά μέσο όρο 40 τεμάχια την ημέρα, με τυπική απόκλιση 10. Ο προμηθευτής παραδίδει σε 9 ημέρες και θέλετε επίπεδο εξυπηρέτησης 95%. Απόθεμα ασφαλείας = 1,65 × 10 × √9 = 1,65 × 10 × 3 = 49,5, δηλαδή περίπου 50 τεμάχια.
Ο τύπος στηρίζεται σε δύο υποθέσεις: κανονική κατανομή της ζήτησης και σταθερό χρόνο παράδοσης. Όταν ο χρόνος παράδοσης αλλάζει σημαντικά από παραγγελία σε παραγγελία, χρειάζεται παραλλαγή του τύπου που λαμβάνει υπόψη και αυτή τη διακύμανση. Για είδη με λίγες, σποραδικές κινήσεις, η κανονική κατανομή δεν περιγράφει καλά τη ζήτηση και το αποτέλεσμα θέλει κρίση.
Τύπος reorder point (παράδειγμα)
Το πρώτο μέρος, d × LT, είναι η ποσότητα που περιμένετε να καταναλωθεί μέχρι να έρθει η παραλαβή. Το δεύτερο καλύπτει τις αποκλίσεις. Με τα στοιχεία του προηγούμενου παραδείγματος:
| Στοιχείο | Τιμή |
|---|---|
| Μέση ημερήσια ζήτηση (d) | 40 τεμάχια |
| Τυπική απόκλιση ζήτησης (σ) | 10 τεμάχια |
| Χρόνος παράδοσης (LT) | 9 ημέρες |
| Ζήτηση κατά τον χρόνο παράδοσης (d × LT) | 360 τεμάχια |
| Απόθεμα ασφαλείας (95%) | 50 τεμάχια |
| Σημείο αναπαραγγελίας | 410 τεμάχια |
Όταν το διαθέσιμο απόθεμα πέσει στα 410 τεμάχια, στέλνετε παραγγελία. Το σημείο αναπαραγγελίας λέει πότε να παραγγείλετε, όχι πόσο. Την ποσότητα την ορίζει η πολιτική αναπαραγγελίας: σταθερή ποσότητα κάθε φορά, συμπλήρωση μέχρι ένα μέγιστο επίπεδο ή παραγγελία ακριβώς για τη ζήτηση που υπάρχει. Στο Business Central της Microsoft, για παράδειγμα, οι πολιτικές αυτές λέγονται Fixed Reorder Qty., Maximum Qty., Order και Lot-for-Lot.
Τα βήματα, συνοπτικά:
-
Μετρήστε τη ζήτηση
Από το ιστορικό κινήσεων υπολογίστε τη μέση ημερήσια ζήτηση και την τυπική της απόκλιση.
-
Βρείτε τον πραγματικό χρόνο παράδοσης
Μετρήστε σε ημέρες τον χρόνο από την παραγγελία μέχρι την παραλαβή, όπως συμβαίνει στην πράξη.
-
Επιλέξτε επίπεδο εξυπηρέτησης
Ορίστε το επίπεδο εξυπηρέτησης για το είδος και βρείτε τον συντελεστή Z, π.χ. 1,65 για 95%.
-
Υπολογίστε το απόθεμα ασφαλείας
Πολλαπλασιάστε Z × τυπική απόκλιση × ρίζα του χρόνου παράδοσης.
-
Υπολογίστε το σημείο αναπαραγγελίας
Πολλαπλασιάστε τη μέση ημερήσια ζήτηση με τον χρόνο παράδοσης και προσθέστε το απόθεμα ασφαλείας.
Λάθη που οδηγούν σε stockout ή overstock
Οι τύποι είναι απλοί. Τα προβλήματα ξεκινούν από τα στοιχεία που μπαίνουν σε αυτούς και από το πόσο συχνά ενημερώνονται.
- Χρόνος παράδοσης όπως τον δηλώνει ο προμηθευτής και όχι όπως είναι στην πράξη
- Ετήσιος μέσος όρος που κρύβει την αιχμή της σεζόν
- Απόθεμα ασφαλείας που δεν ξαναϋπολογίστηκε μετά από αύξηση της ζήτησης
- Έλεγχος αποθέματος σε αραιά διαστήματα, χωρίς να καλύπτεται το διάστημα ανάμεσα
- Πολύ υψηλό επίπεδο εξυπηρέτησης σε όλα τα είδη, ακόμη και στα δευτερεύοντα
- Απόθεμα ασφαλείας που δεν μειώθηκε όταν έπεσε η ζήτηση
- Διπλές παραγγελίες, επειδή δεν μετρούν οι ανοιχτές παραγγελίες αγοράς
- Ένας κανόνας του τύπου «δύο εβδομάδες για όλα», ανεξάρτητα από το είδος
Η σύγκριση με το σημείο αναπαραγγελίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις παραγγελίες που έχουν ήδη φύγει και δεν έχουν παραληφθεί, καθώς και τις ποσότητες που είναι δεσμευμένες για παραγγελίες πελατών. Αλλιώς στέλνετε δεύτερη παραγγελία για το ίδιο κενό ή υπολογίζετε απόθεμα που στην ουσία έχει ήδη πουληθεί.
Για είδη με έντονη εποχικότητα, ο απλός μέσος όρος δεν αρκεί. Μια μέθοδος πρόβλεψης ζήτησης στο MRP δίνει καλύτερη βάση για το d και το σ, γιατί ακολουθεί την πορεία της ζήτησης και όχι τον μέσο όρο ολόκληρου του έτους. Εξίσου σημαντικό είναι τα στοιχεία της αποθήκης να είναι σωστά: αν το σύστημα λέει 500 τεμάχια και στο ράφι υπάρχουν 420, κανένας τύπος δεν σας προστατεύει. Ένα σύστημα διαχείρισης αποθήκης (WMS) κρατά το απόθεμα ανά θέση σε πραγματικό χρόνο, ώστε ο υπολογισμός να ξεκινά από αληθινά νούμερα.
Πώς τα υπολογίζει δυναμικά το myMRP
Σε μια αποθήκη με εκατοντάδες ή χιλιάδες κωδικούς, ο υπολογισμός σε Excel δεν συντηρείται. Τα στοιχεία που χρειάζονται οι τύποι, δηλαδή ιστορικό κινήσεων, χρόνοι παράδοσης, ανοιχτές παραγγελίες και δεσμεύσεις, υπάρχουν ήδη μέσα στο ERP. Εκεί έχει νόημα να γίνεται και ο υπολογισμός.
Το myMRP της BOSSOFT υπολογίζει τι υλικά χρειάζονται, πότε και σε ποιες ποσότητες, συνδυάζοντας ζήτηση, αποθέματα, χρόνους παράδοσης και δομές προϊόντων (BOM). Για τις προβλέψεις αξιοποιεί στατιστικά μοντέλα πρόβλεψης, εντοπισμό εποχικότητας και τάσης, καθώς και ανάλυση ABC και XYZ, που δείχνει ποια είδη έχουν σταθερή ζήτηση και ποια όχι. Αυτά είναι ακριβώς τα στοιχεία που καθορίζουν πόσο απόθεμα ασφαλείας χρειάζεται κάθε κωδικός.
Το πλεονέκτημα είναι ότι οι αριθμοί δεν μένουν παγωμένοι. Όταν αλλάζει η ζήτηση ή ένας προμηθευτής αρχίζει να καθυστερεί, οι απαιτήσεις αναπροσαρμόζονται με βάση τα τρέχοντα δεδομένα και οι προτάσεις παραγγελιών βγαίνουν με βάση τους χρόνους παράδοσης. Ο υπεύθυνος προμηθειών ελέγχει τις εξαιρέσεις αντί να ξαναϋπολογίζει κάθε κωδικό. Αν θέλετε να καταλάβετε γιατί αυτό μετρά για την επιχείρηση συνολικά, διαβάστε για την κρίσιμη σημασία του MRP για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Και στην πράξη: δες πώς το myMRP αυτοματοποιεί τις αναπαραγγελίες.
Οι αναπαραγγελίες σας γίνονται ακόμη με το μάτι;
Δείτε πώς ο υπολογισμός αποθέματος ασφαλείας, η πρόβλεψη ζήτησης και οι προτάσεις παραγγελιών μπαίνουν σε μία ροή μέσα στο ERP.
Δείτε τις λύσεις της BOSSOFT →Συχνές ερωτήσεις
Ο πιο διαδεδομένος τύπος είναι απόθεμα ασφαλείας = Z × σ × √LT, όπου Z ο συντελεστής του επιπέδου εξυπηρέτησης (περίπου 1,65 για 95%), σ η τυπική απόκλιση της ημερήσιας ζήτησης και LT ο χρόνος παράδοσης σε ημέρες. Ο τύπος υποθέτει κανονική κατανομή της ζήτησης και σταθερό χρόνο παράδοσης.
Το απόθεμα ασφαλείας είναι η επιπλέον ποσότητα που κρατάτε για τις αποκλίσεις. Το σημείο αναπαραγγελίας είναι το επίπεδο αποθέματος στο οποίο στέλνετε νέα παραγγελία και ισούται με τη μέση ζήτηση κατά τον χρόνο παράδοσης συν το απόθεμα ασφαλείας.
Ότι θέλετε, στο 95% των κύκλων αναπλήρωσης, να καλύπτεται η ζήτηση μέχρι να έρθει η επόμενη παραλαβή χωρίς να μείνετε χωρίς απόθεμα. Όσο ανεβαίνει το επίπεδο, τόσο μεγαλώνει ο συντελεστής Z και μαζί του το απόθεμα ασφαλείας.
Όχι πάντα. Ο όρος ελάχιστο απόθεμα χρησιμοποιείται άλλοτε για το απόθεμα ασφαλείας και άλλοτε για το σημείο αναπαραγγελίας. Ελέγξτε πώς τον ορίζει το σύστημά σας, γιατί η διαφορά τους είναι όση η ζήτηση του χρόνου παράδοσης.
Κάθε φορά που αλλάζει αισθητά η ζήτηση ή ο χρόνος παράδοσης ενός είδους. Γι' αυτό είναι πρακτικότερο ο υπολογισμός να γίνεται μέσα στο ERP ή στο MRP, από τα τρέχοντα δεδομένα κινήσεων και παραλαβών, και όχι μία φορά σε ένα φύλλο Excel.
Safety stock: τύποι υπολογισμού, συντελεστής Z και υποθέσεις (Wikipedia)
Microsoft Business Central: σημείο αναπαραγγελίας, απόθεμα ασφαλείας και πολιτικές αναπαραγγελίας
Τελευταία ενημέρωση: Νοέμβριος 2026. Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Τα αριθμητικά παραδείγματα είναι ενδεικτικά και οι παράμετροι κάθε είδους πρέπει να ορίζονται με βάση τα δικά σας δεδομένα.
Τα σχόλια είναι κλειστά.