Για δεκαετίες, η ιχνηλασιμότητα αποτελούσε κυρίως μια εσωτερική ανάγκη των παραγωγικών επιχειρήσεων. Ποια πρώτη ύλη χρησιμοποιήθηκε; Από ποια παρτίδα προήλθε; Πότε παρήχθη το προϊόν; Σε ποια γραμμή παραγωγής; Ποιος ήταν ο προμηθευτής; Ποιοι έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν; Πότε έφυγε από την αποθήκη;

Σήμερα, όμως, η ιχνηλασιμότητα αποκτά μια πολύ ευρύτερη διάσταση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σταδιακά προς ένα νέο μοντέλο, όπου τα προϊόντα θα συνοδεύονται από περισσότερες ψηφιακές πληροφορίες καθ' όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρίσκεται το Digital Product Passport (DPP).

Και για τη βιομηχανία, αυτό δεν είναι απλώς μία ακόμη ευρωπαϊκή απαίτηση. Είναι μία σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα ενός προϊόντος δημιουργούνται, αποθηκεύονται, συνδέονται και αξιοποιούνται.

Τι είναι το Digital Product Passport;

Με απλά λόγια, το Digital Product Passport είναι μια ψηφιακή «ταυτότητα» του προϊόντος. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το περιγράφει ως έναν ψηφιακό φάκελο με πληροφορίες για προϊόντα, εξαρτήματα και υλικά, που βοηθά στη βιωσιμότητα, στην κυκλική οικονομία και στη συμμόρφωση με τη νομοθεσία.

Το προϊόν συνδέεται με το διαβατήριό του μέσω ενός «φορέα δεδομένων», για παράδειγμα ενός κωδικού QR, πάνω στο προϊόν, στη συσκευασία ή στα έγγραφα που το συνοδεύουν. Όποιος τον σαρώνει βλέπει τις πληροφορίες που αντιστοιχούν στον ρόλο του. Για τον τύπο του φορέα εξετάζονται λύσεις όπως οι κωδικοί QR και τα NFC, και η τελική επιλογή για κάθε ομάδα προϊόντων ορίζεται στους κανόνες της. Για τη σήμανση μέσα στην αποθήκη, οι διαφορές των τεχνολογιών εξηγούνται στο άρθρο Barcode ή RFID στην αποθήκη.

Το περιεχόμενο δεν είναι ίδιο για όλα τα προϊόντα. Ορίζεται ξεχωριστά για κάθε ομάδα και, ανάλογα με την ομάδα, μπορεί να περιλαμβάνει:

Κάτι που συχνά παρεξηγείται: το DPP περιέχει πληροφορίες για το προϊόν, όχι προσωπικά δεδομένα. Ο κανονισμός ορίζει ότι δεν αποθηκεύονται σε αυτό στοιχεία πελατών, εκτός αν κάποιος δώσει ρητή συγκατάθεση για συγκεκριμένο σκοπό.

Πώς λειτουργεί στην πράξη

Το σύστημα έχει δύο σκέλη. Τα πλήρη δεδομένα του προϊόντος τα κρατά η επιχείρηση που το διαθέτει στην αγορά (ο λεγόμενος «οικονομικός φορέας») ή ένας πάροχος υπηρεσιών DPP για λογαριασμό της. Παράλληλα, η ΕΕ διατηρεί ένα κεντρικό μητρώο. Αυτό δεν κρατά τα αναλυτικά δεδομένα, αλλά τα μοναδικά αναγνωριστικά και τα βασικά στοιχεία καταχώρισης, και δείχνει πού βρίσκεται κάθε διαβατήριο.

Η καταχώριση στο μητρώο γίνεται είτε μέσα από το ασφαλές περιβάλλον χρήστη είτε μέσω API, ώστε κάθε επιχείρηση να μπορεί να τη συνδέσει με τα συστήματα που ήδη χρησιμοποιεί. Μπορεί επίσης να ζητήσει ηλεκτρονική απόδειξη καταχώρισης, χρήσιμη κυρίως στις συναλλαγές με άλλες επιχειρήσεις.

Για τα εισαγόμενα προϊόντα, το μητρώο θα συνδεθεί με τα τελωνεία της ΕΕ. Έτσι θα ελέγχεται αυτόματα αν υπάρχει καταχωρισμένο διαβατήριο, προτού επιτραπεί στο προϊόν να κυκλοφορήσει ελεύθερα στην αγορά της ΕΕ. Η σύνδεση αυτή προβλέπεται να λειτουργήσει μέσα σε τέσσερα χρόνια από την έναρξη ισχύος των κανόνων του μητρώου.

Ποιους αφορά και από πότε

Δεν υπάρχει μία ημερομηνία από την οποία όλα τα προϊόντα χρειάζονται διαβατήριο. Το DPP μπαίνει σταδιακά, ομάδα προϊόντων με ομάδα. Οι απαιτήσεις για κάθε ομάδα ορίζονται είτε με ειδικούς κανόνες της Επιτροπής (τις λεγόμενες κατ' εξουσιοδότηση πράξεις) είτε με ξεχωριστή νομοθεσία, όπως ο κανονισμός για τις μπαταρίες. Όταν ένα προϊόν αποκτήσει υποχρέωση DPP, αυτή ισχύει και για τα εισαγόμενα προϊόντα, όχι μόνο για όσα παράγονται στην ΕΕ.

Οι ημερομηνίες μετά τον Ιούλιο του 2026 είναι ενδεικτικές, όπως τις δημοσιεύει η Επιτροπή. Όπου αναφέρεται «πράξη», πρόκειται για την ημερομηνία που θεσπίζονται οι κανόνες, όχι για την ημερομηνία από την οποία ισχύει η υποχρέωση.

Το πρώτο υποχρεωτικό διαβατήριο αφορά τις μπαταρίες. Από τις 18 Φεβρουαρίου 2027 θα απαιτείται για ορισμένους τύπους μπαταριών: μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, μπαταρίες για ηλεκτρικά ποδήλατα, μοτοποδήλατα και πατίνια, μπαταρίες οικιακής αποθήκευσης και βιομηχανικές μπαταρίες. Την υποχρέωση την έχει όποιος διαθέτει στην αγορά την τελική μπαταρία, όχι οι προμηθευτές των επιμέρους εξαρτημάτων ή μονάδων.

Ο κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό δεν αφορά τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, τα φάρμακα για ανθρώπους ή ζώα, τα ζωντανά φυτά, ζώα και μικροοργανισμούς, καθώς και τα προϊόντα ανθρώπινης προέλευσης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κλάδοι αυτοί δεν έχουν υποχρεώσεις ιχνηλασιμότητας. Για τα τρόφιμα, για παράδειγμα, ισχύουν οι κανόνες που εξηγούμε στο άρθρο για το ERP στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών. Από την άλλη, κάποια προϊόντα αποκτούν DPP μέσα από δική τους νομοθεσία, όπως τα δομικά προϊόντα, τα παιχνίδια και τα απορρυπαντικά.

Από την εσωτερική ιχνηλασιμότητα στο διαβατήριο προϊόντος

Οι ερωτήσεις της ιχνηλασιμότητας δεν αλλάζουν. Αλλάζει το ποιος τις κάνει, σε ποια μορφή πρέπει να υπάρχει η απάντηση και για πόσο καιρό.

Για την ακρίβεια των δεδομένων ευθύνεται η επιχείρηση που διαθέτει το προϊόν. Τον έλεγχο κάνουν οι αρχές εποπτείας της αγοράς σε κάθε κράτος μέλος, ενώ τις κυρώσεις ορίζει κάθε χώρα και πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.

Ποιο ρόλο παίζει το ERP

Ένα διαβατήριο προϊόντος δεν γράφεται από το μηδέν τη μέρα της καταχώρισης. Πολλά από τα στοιχεία που μπορεί να ζητηθούν, όπως η σύνθεση, οι προμηθευτές, η παρτίδα και η διαδρομή του προϊόντος, υπάρχουν ήδη στην καθημερινή λειτουργία μιας παραγωγικής επιχείρησης. Το ερώτημα είναι αν είναι οργανωμένα, συνδεδεμένα και εύκολα προσβάσιμα.

Η λογική της λίστας υλικών αναλύεται στο άρθρο Τι είναι το BOM, ενώ η σύνδεση πρώτης ύλης και τελικού προϊόντος περιγράφεται στο άρθρο για την ιχνηλασιμότητα παρτίδας στην παραγωγή.

Σε αυτό το κομμάτι η BOSSOFT έχει πρακτική εμπειρία. Υλοποιεί συστήματα ιχνηλασιμότητας που καταγράφουν κάθε παρτίδα και κάθε σειριακό αριθμό από την παραλαβή ως τον τελικό παραλήπτη, με σύνδεση σε WMS και MRP. Το myProduction Monitoring καταγράφει τα γεγονότα παραγωγής ανά μηχάνημα, βάρδια, χειριστή ή παρτίδα προϊόντος.

Πώς να προετοιμαστεί μια βιομηχανία

Για τις περισσότερες ομάδες προϊόντων η υποχρέωση απέχει ακόμη αρκετά. Αυτό είναι πλεονέκτημα, γιατί η οργάνωση των δεδομένων της παραγωγής και της αποθήκης θέλει χρόνο για να γίνει σωστά.

1. Ελέγξτε σε ποια ομάδα ανήκουν τα προϊόντα σας

   Δείτε αν εμπίπτουν σε ομάδα του σχεδίου εργασίας ή σε ξεχωριστή νομοθεσία, όπως οι μπαταρίες, και παρακολουθήστε τις σχετικές πράξεις.

2. Χαρτογραφήστε πού βρίσκονται σήμερα τα δεδομένα

   Σύνθεση, προμηθευτές, παρτίδες, ποιοτικοί έλεγχοι και αποστολές: σε ποιο σύστημα καταγράφεται το καθένα και πόσο γρήγορα ανακτάται.

3. Εξετάστε το επίπεδο αναγνώρισης

   Η πράξη κάθε ομάδας θα ορίσει αν το διαβατήριο αφορά μοντέλο, παρτίδα ή μεμονωμένο τεμάχιο. Όσο πιο λεπτομερές το επίπεδο, τόσο πιο ακριβής χρειάζεται να είναι η καταγραφή στην παραγωγή και στην αποθήκη.

4. Οργανώστε τη ροή στοιχείων από τους προμηθευτές

   Μέρος των πληροφοριών για πρώτες ύλες και εξαρτήματα προέρχεται από τους προμηθευτές. Η ροή αυτή αξίζει να οργανωθεί πριν γίνει υποχρεωτική.

5. Αξιοποιήστε τη διαθέσιμη υποστήριξη

   Ο κανονισμός προβλέπει οδηγούς και δωρεάν ψηφιακά εργαλεία για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Επιπλέον, κάθε κράτος μέλος πρέπει να λάβει μέτρα στήριξης, όπως σημεία ενιαίας εξυπηρέτησης.

Συμπέρασμα

Το Digital Product Passport μεταφέρει την ιχνηλασιμότητα από τα εσωτερικά αρχεία στο ίδιο το προϊόν. Η υποχρέωση έρχεται σταδιακά, με τις μπαταρίες πρώτες και τις υπόλοιπες ομάδες μέσα από ειδικές πράξεις και μεταβατικές περιόδους.

Για μια παραγωγική επιχείρηση, η προετοιμασία δεν ξεκινά από το διαβατήριο αλλά από τα δεδομένα πίσω του: τη λίστα υλικών, την παρτίδα, τον προμηθευτή, τον έλεγχο και την αποστολή. Όταν αυτά είναι ήδη συνδεδεμένα σε ένα ενιαίο σύστημα, το διαβατήριο γίνεται μια ακόμη χρήση των ίδιων δεδομένων. Αναλυτικά για τη λύση, δείτε τη σελίδα Serialization και ιχνηλασιμότητα παρτίδων.